📊 બજાર પ્રક્રિયાના કાર્યો
15 Essential Marketing Functions
બજારીય સંશોધન
Market Research
🎯 શું છે?
ગ્રાહકો, બજાર અને હરીફો વિશે માહિતી એકઠી કરવી. આ માર્કેટિંગનું પ્રથમ અને સૌથી મહત્વનું કાર્ય છે.
📱 વાસ્તવિક ઉદાહરણ - Xiaomi
સંશોધન: ભારતમાં આવતા પહેલાં 6 મહિના સંશોધન - 10,000+ યુવાનોને સર્વે કર્યો
જાણ્યું: 80% લોકો ₹10,000-₹20,000 ખર્ચી શકે, સારા સ્પેસિફિકેશન જોઈએ
પરિણામ: ₹13,999 માં flagship ફોન → 3 વર્ષમાં #1 બ્રાન્ડ!
🔑 મુખ્ય પદ્ધતિઓ
📝 પ્રશ્નાવલી
લેખિત પ્રશ્નો
👥 નમૂના
થોડા લોકોથી માહિતી
👁️ નિરીક્ષણ
વર્તણૂક જોવી
💬 મુલાકાત
સીધી વાતચીત
માલનું એકત્રીકરણ
Assembling
🎯 શું છે?
જુદી જુદી જગ્યાએથી ઉત્પાદિત માલને કોઈ એક મધ્યસ્થસ્થળે એકઠો કરવો. ખાસ કરીને કૃષિ પેદાશો માટે જરૂરી.
🥛 વાસ્તવિક ઉદાહરણ - Amul
પ્રક્રિયા: 18,600 ગામોમાંથી દૂધ એકઠું કરે છે
સંખ્યા: 36 લાખ ખેડૂતો, દરરોજ 250 લાખ લીટર દૂધ
વ્યવસ્થા: ગામ → સંગ્રહ કેન્દ્ર → ટેસ્ટિંગ → ડેરી → પેકિંગ
💡 કેમ જરૂરી?
- 📍 માલ વિખેરાયેલ હોય - એક જગ્યાએ લાવવો પડે
- 🚚 પરિવહન સરળ - મોટો જથ્થો એકસાથે
- 💰 ખર્ચ ઓછો - Scale of Economy
- ✅ ગુણવત્તા નિયંત્રણ સરળ
માલને વપરાશ લાયક બનાવવો
Processing
🎯 શું છે?
કાચો માલ એકઠો થયા પછી તેને વપરાશ યોગ્ય અને વેચાણ યોગ્ય સ્વરૂપમાં ફેરવવો.
🍜 વાસ્તવિક ઉદાહરણ - Maggi Noodles
1. કાચો માલ: ઘઉં → ખેતરમાંથી
2. પ્રોસેસિંગ: લોટ → કણક → નૂડલ્સ આકાર → સ્ટીમ → સૂકવવું
3. પેકિંગ: Masala સાથે → વેક્યુઅમ પેક
પરિણામ: 2 મિનિટમાં તૈયાર, 1 વર્ષ સુધી ટકે!
🔧 પ્રોસેસિંગના પ્રકાર
🥛 કૃષિ
દૂધ, ફળ, શાકભાજી
🍞 ખોરાક
નૂડલ્સ, બિસ્કિટ
🔧 ઔદ્યોગિક
સ્ટીલ, પ્લાસ્ટિક
🧪 રાસાયણિક
દવાઓ, કોસ્મેટિક
પ્રમાણીકરણ અને વર્ગીકરણ
Standardization & Grading
🎯 શું છે?
પ્રમાણીકરણ: માલ માટે ચોક્કસ ધોરણો નક્કી કરવા
વર્ગીકરણ: ધોરણો મુજબ માલને વિવિધ ગ્રેડમાં વહેંચવો
🌾 વાસ્તવિક ઉદાહરણ - ચોખા (Rice)
Grade A (Premium): Daawat Basmati - 100% લાંબા દાણા → ₹150/kg
Grade B (Good): India Gate - 95% સારા → ₹100/kg
Grade C (Average): 80% ઠીક દાણા → ₹60/kg
Grade D (Budget): હોટેલ માટે → ₹35/kg
🏷️ ભારતીય ધોરણો
- ✅ ISI/BIS Mark: ઈલેક્ટ્રિક સામાન, સિમેન્ટ
- ✅ Agmark: મધ, ઘી, મસાલા, તેલ
- ✅ FSSAI: ખોરાકની સલામતી
- ✅ Hallmark: સોનું, ચાંદી
માલ પર નિશાની કરવી
Branding
🎯 શું છે?
પેદાશને ઓળખ આપવા માટે નામ, લોગો, સિમ્બોલ, ડિઝાઇન આપવું. આનાથી પેદાશ હરીફોથી અલગ પડે છે.
🎨 શક્તિશાળી બ્રાન્ડ્સ
🔴 Coca-Cola: લાલ રંગ + અનોખું બોટલ → વિશ્વમાં ક્યાંય પણ ઓળખાય
🍎 Apple: ડામરેલ સફરજન → Innovation નું પ્રતીક
✔️ Nike: Swoosh → "Just Do It" → Sports નું પ્રતીક
🍔 McDonald's: Golden Arches (M) → બાળકો તરત ઓળખે
💪 બ્રાન્ડિંગના ફાયદા
🎯 ઓળખ
હરીફોથી અલગ પડે
💰 ઊંચી કિંમત
Premium charge કરી શકાય
🤝 વિશ્વાસ
ગુણવત્તાની ખાતરી
📈 વફાદારી
ગ્રાહક પાછા આવે
કિંમત નક્કી કરવી
Pricing
🎯 શું છે?
પેદાશ માટે યોગ્ય કિંમત નક્કી કરવી જે પડતર, માંગ, હરીફાઈ અને નફાને ધ્યાનમાં લે.
📱 વાસ્તવિક ઉદાહરણ - મોબાઈલ Pricing
Apple iPhone: ₹80,000+ → Premium Strategy → બ્રાન્ડ વેલ્યુ
Samsung: ₹15,000-₹1,00,000 → બધા માટે કંઈક
Xiaomi: ₹10,000-₹30,000 → Value for Money
Realme: ₹8,000-₹20,000 → Budget Friendly
🎯 કિંમત નક્કી કરવાના ઘટકો
- 💵 પડતર ખર્ચ: Manufacturing + Marketing
- 📊 માંગ: વધુ માંગ = ઊંચી કિંમત શક્ય
- ⚔️ હરીફાઈ: બજારમાં કોણ શું ચાર્જ કરે છે?
- 🎯 લક્ષ્ય: નફો કેટલો જોઈએ?
- 👥 ગ્રાહક: કેટલું ચૂકવી શકે?
પેકિંગ
Packaging
🎯 શું છે?
માલને સુરક્ષિત રાખવા અને આકર્ષક બનાવવા માટે યોગ્ય કવર કે ડબ્બામાં ભરવો.
📱 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
🥛 Amul Milk: Tetra Pack → ફ્રિજ વિના 6 મહિના ટકે
🍟 Lays Chips: હવા ભરેલું પેકેટ → ટૂટે નહીં, તાજા રહે
🍫 Cadbury: પીળું-જાંબલી → તરત ઓળખાય
📱 Apple: Premium બોક્સ → Unboxing અનુભવ
🎯 પેકિંગના હેતુઓ
🛡️ રક્ષણ
તૂટવા/બગડવાથી બચાવે
✨ આકર્ષણ
ધ્યાન ખેંચે, વેચાણ વધે
📋 માહિતી
Label પર વિગતો
🤲 સુવિધા
લઈ જવામાં સરળ
સંગ્રહ
Storage / Warehousing
🎯 શું છે?
માલને યોગ્ય સ્થળે, યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં સુરક્ષિત રાખવો જેથી જરૂર પડે ત્યારે મળી શકે.
🏭 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
❄️ Cold Storage: બટાટા, ટામેટા → 6 મહિના સુધી તાજા
📦 Amazon Warehouse: લાખો પ્રોડક્ટ → Next day delivery શક્ય
🌾 FCI Godowns: અનાજ સંગ્રહ → કટોકટી માટે Reserve
💊 Pharma Storage: 2-8°C → વેક્સીન, દવાઓ
💡 સંગ્રહના ફાયદા
- ⏰ Time Utility: જ્યારે જોઈએ ત્યારે મળે
- 📊 સંતુલન: માંગ-પુરવઠો સમાન રાખે
- 💰 કિંમત સ્થિર: અછત ટાળે
- 🛡️ રક્ષણ: બગાડ અટકાવે
પરિવહન
Transportation
🎯 શું છે?
માલને ઉત્પાદન સ્થળેથી ગ્રાહક સુધી પહોંચાડવા માટે વાહનવ્યવહાર.
🚛 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
🚂 Railway: Coal, ખાતર → મોટો જથ્થો, સસ્તું
🚚 Truck: Amazon Delivery → Door-to-door
✈️ Air Cargo: iPhone ભારતમાં → ઝડપી, મોંઘું
🚢 Ship: China થી ભારત → Container, મોટો જથ્થો
🚦 પરિવહન પસંદગીના ઘટકો
⚡ ઝડપ
કેટલી તાકીદે જોઈએ?
💰 ખર્ચ
Budget કેટલું છે?
📏 અંતર
કેટલું દૂર મોકલવું?
📦 પ્રકાર
કેવો માલ છે?
વીમો
Insurance
🎯 શું છે?
માલને પરિવહન અને સંગ્રહ દરમિયાન થતા જોખમો સામે રક્ષણ. નુકસાન થાય તો વળતર મળે.
🚢 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
Cargo Insurance: Container ship → તોફાન, અકસ્માત સામે
₹1 કરોડનો માલ: ₹50,000 premium → સંપૂર્ણ સુરક્ષા
જોખમો: આગ, ચોરી, અકસ્માત, કુદરતી આફત
પરિણામ: કંપની નુકસાનથી બચે, ધંધો ચાલુ રહે
🎯 વીમાના પ્રકાર
- 🚚 Marine Insurance: સમુદ્ર/જહાજ મારફત
- 🚂 Transit Insurance: રેલ/ટ્રક પરિવહન
- 🏪 Warehouse Insurance: સંગ્રહ સ્થળે
- 🔥 Fire Insurance: આગ સામે રક્ષણ
નાણાકીય વ્યવસ્થા
Financing
🎯 શું છે?
માર્કેટિંગ પ્રવૃત્તિઓ માટે જરૂરી નાણાંની વ્યવસ્થા. ઉત્પાદન થી વેચાણ સુધી કાર્યશીલ મૂડી જોઈએ.
🏦 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
કાર્યશીલ મૂડી: કાચો માલ, કામદારો, પરિવહન - સતત પૈસા જોઈએ
Bank Loan: ₹50 લાખ loan → ધંધો વધારવા
Trade Credit: સપ્લાયર 60 દિવસ credit આપે
EMI: ગ્રાહક આસાન હપ્તામાં ખરીદી કરે
💰 નાણાના સ્રોત
🏦 બેંક લોન
Business Loan, OD
🤝 Trade Credit
સપ્લાયર પાસેથી
💰 પોતાની મૂડી
Equity, Profit
💳 Factoring
Receivables વેચી દો
જાહેરાત
Advertising
🎯 શું છે?
ચુકવણી કરીને માધ્યમો દ્વારા પેદાશની માહિતી આપવી અને ખરીદવા માટે પ્રેરિત કરવું.
🎬 શક્તિશાળી જાહેરાતો
🍫 Cadbury: "Kuch Meetha Ho Jaye" → લાગણી સાથે જોડાણ
🧼 Surf Excel: "Daag Achhe Hain" → બાળપણની યાદો
🏏 CRED (IPL): હાસ્યાસ્પદ → Viral, યાદગાર
📱 Xiaomi: Social Media → ઓછો ખર્ચ, વધુ અસર
📡 જાહેરાતના માધ્યમો
📺 TV
વિશાળ પ્રેક્ષકો
🌐 Digital
Target, માપી શકાય
વિગતવાર માહિતી
🚌 Outdoor
24/7 દૃશ્યતા
વેચાણ વિતરણ
Sales Distribution
🎯 શું છે?
પેદાશને ઉત્પાદક પાસેથી અંતિમ ગ્રાહક સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા. વિતરણ માધ્યમો નક્કી કરવા.
🛒 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
🥤 Coca-Cola: Factory → Distributor → Retailer → દરેક ગામમાં
📱 Amazon: Direct → Warehouse થી તમારા ઘરે
👗 Zara: Own Stores → કોઈ middleman નહીં
🍕 Domino's: Franchise → 30 મિનિટ delivery
🚛 વિતરણના પ્રકાર
🏪 Retail
દુકાન મારફત
💻 Online
E-commerce
🤝 Direct
Factory થી ગ્રાહક
🏢 Wholesale
મોટા જથ્થામાં
વેચાણ
Selling
🎯 શું છે?
પેદાશની માલિકી ઉત્પાદક પાસેથી ગ્રાહકને ટ્રાન્સફર કરવી. આ બજાર પ્રક્રિયાનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે.
💼 વાસ્તવિક ઉદાહરણ
🏪 Personal Selling: મોબાઈલ શોરૂમ → સેલ્સમેન સમજાવે
💻 Online Selling: Flipkart → 1-click purchase
📞 Tele-selling: Insurance કંપની → Phone પર વેચાણ
🏠 Door-to-Door: LIC Agent → ઘરે આવે
💪 સારા સેલ્સમેનના ગુણ
- 🎨 સ્માર્ટ: પ્રેઝન્ટેશન, પર્સનાલિટી
- 💬 સારી વાતચીત: સમજાવવાની કળા
- 📚 પ્રોડક્ટ જ્ઞાન: બધી વિગતો જાણે
- 😊 ઉત્સાહી: હકારાત્મક વલણ
વેચાણ પછીની સેવા
After-sales Service
🎯 શું છે?
પેદાશ વેચાણ પછી ગ્રાહકને આપવામાં આવતી સેવા. આનાથી ગ્રાહક સંતોષ અને વફાદારી વધે છે.
🌟 શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો
📱 Samsung: 1 વર્ષ warranty + Service center દરેક શહેરમાં
🚗 Maruti: Free service, સ્પેર પાર્ટ્સ સહેલાથી મળે
💻 Apple: AppleCare → Premium support, તરત replacement
🏠 Urban Company: 30 દિવસ guarantee → ફરી આવે જો સમસ્યા
🔧 સેવાના પ્રકાર
🛡️ Warranty
મફત સમારકામ
🔧 Repair
Service center
📞 Support
Customer care
🔄 Replacement
ખામીયુક્ત પેદાશ બદલો
💡 કેમ મહત્વનું?
- 😊 સંતોષ: ગ્રાહક ખુશ રહે
- 🔁 પુનરાવર્તન: ફરી ખરીદે
- 📣 Word of Mouth: બીજાને કહે
- 🏆 બ્રાન્ડ વફાદારી: આજીવન ગ્રાહક
